Przerost migdałka gardłowego — objawy, skutki i rola ortodonty

Przerost migdałka gardłowego, nazywanego potocznie trzecim migdałkiem, to częsty problem dzieci w wieku przedszkolnym. Powiększony migdałek blokuje przepływ powietrza przez nos i zmusza dziecko do oddychania ustami.

Konsekwencje wykraczają daleko poza nawracające infekcje. Stałe oddychanie przez usta zmienia sposób, w jaki rozwija się twarzoczaszka — i to jest powód, dla którego obok laryngologa potrzebna bywa konsultacja ortodontyczna.

Czym jest migdałek gardłowy

Migdałek gardłowy to skupisko tkanki limfatycznej położone w nosogardle — w tylnej części nosa, powyżej podniebienia miękkiego. Nie widać go przy zwykłym zajrzeniu do gardła, w przeciwieństwie do migdałków podniebiennych.

Stanowi część układu odpornościowego i wychwytuje patogeny wnikające przez nos. U małych dzieci pracuje intensywnie, bo układ odpornościowy dopiero się uczy — dlatego naturalnie się powiększa.

To fizjologia, nie choroba. Migdałek rośnie do około 3.–5. roku życia, po czym zaczyna się zmniejszać i zwykle zanika samoistnie do 7.–8. roku życia. Problemem staje się dopiero wtedy, gdy przerost jest na tyle duży, że blokuje drożność nosa.

Objawy przerostu migdałka gardłowego

Ze strony oddychania:

• oddychanie przez usta, zwłaszcza w nocy,
• stale otwarte usta również w ciągu dnia,
• mowa nosowa,
• przewlekły katar niereagujący na leczenie,
• chrapanie.

Ze strony snu:

• niespokojny sen, częste zmiany pozycji,
• spanie z odgiętą do tyłu głową,
• przerwy w oddychaniu,
• nocne pocenie się,
• moczenie nocne,
• poranne zmęczenie mimo przespanej nocy.

Ze strony infekcji:

• nawracające zapalenia gardła i zatok,
• częste zapalenia ucha środkowego,
• przedłużające się przeziębienia.

Ze strony słuchu:

• niedosłuch,
• mówienie głośniej niż zwykle,
• pogłaśnianie telewizora,
• niereagowanie na wołanie z drugiego pokoju.

Niedosłuch bywa najbardziej podstępny — rodzice często odbierają go jako nieuwagę albo nieposłuszeństwo.

Twarz adenoidalna

To zespół cech rozwijających się u dziecka, które przez lata oddycha przez usta. Zmiany są stopniowe i dlatego łatwo je przeoczyć.

Charakterystyczne cechy:

• stale rozchylone usta i wiotkie wargi,
• wydłużenie dolnej części twarzy,
• cofnięta żuchwa i słabo zarysowana linia podbródka,
• wąskie nozdrza i spłaszczenie środkowej części twarzy,
• cienie pod oczami, wynikające z upośledzonego odpływu żylnego,
• wysoko wysklepione, wąskie podniebienie — tak zwane gotyckie,
• wysunięte górne siekacze.

Mechanizm jest prosty: przy prawidłowym oddychaniu przez nos język spoczywa na podniebieniu i od wewnątrz je poszerza. Przy oddychaniu ustami język opada na dno jamy ustnej, podniebienie traci ten bodziec, a policzki napierają na łuk z zewnątrz. Szczęka zwęża się i wydłuża ku górze.

Te zmiany narastają w okresie najintensywniejszego wzrostu twarzoczaszki. Im wcześniej usunie się przyczynę, tym mniej zdąży się utrwalić.

Bezdech senny u dziecka

Najpoważniejsze i najczęściej przeoczane powikłanie.

Przerośnięty migdałek może powodować obturacyjny bezdech senny — powtarzające się epizody zatrzymania oddechu podczas snu. Dziecko nie budzi się w pełni, ale sen zostaje przerwany dziesiątki razy w ciągu nocy.

Skutki są zaskakująco odległe od gardła:

• nadpobudliwość, drażliwość, problemy z koncentracją — u dzieci niedobór snu objawia się pobudzeniem, nie sennością,
• gorsze wyniki w nauce,
• zaburzenia wzrastania — hormon wzrostu wydziela się głównie podczas głębokiego snu,
• moczenie nocne,
• poranne bóle głowy,
• problemy z apetytem.

Objawy bywają mylone z ADHD. Zdarza się, że dziecko trafia najpierw do psychologa, a właściwą przyczyną jest zablokowany nos. Po leczeniu objawy ustępują.

Jeśli dziecko chrapie, śpi niespokojnie i budzi się zmęczone — warto to zdiagnozować, a nie przeczekiwać.

Wady zgryzu i wymowy

Konsekwencje stomatologiczne przewlekłego oddychania przez usta:

• zwężenie szczęki i podniebienie gotyckie,
• zgryz krzyżowy — górny łuk staje się węższy od dolnego,
• zgryz otwarty — zęby przednie nie stykają się przy zwarciu,
• tyłozgryz — cofnięcie żuchwy,
• stłoczenia zębów z braku miejsca w zwężonym łuku,
• wady wymowy, zwłaszcza głosek syczących i szumiących,
• infantylne połykanie — język napiera na zęby zamiast unosić się do podniebienia,
• suchość w ustach i wyższe ryzyko próchnicy oraz zapalenia dziąseł,
• nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka, utrwalająca cały mechanizm.

Ostatni punkt jest istotny: nawyk oddychania przez usta bywa trwalszy niż jego przyczyna. Zdarza się, że dziecko oddycha ustami także po udrożnieniu nosa, po prostu z przyzwyczajenia.

Diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie stawia laryngolog. Migdałka gardłowego nie widać przy zwykłym badaniu gardła.

• Wywiad — chrapanie, jakość snu, częstość infekcji.
• Fiberoskopia — badanie cienkim, giętkim endoskopem przez nos. Pozwala ocenić wielkość migdałka i stopień zablokowania nosogardła. Trwa kilkadziesiąt sekund.
• RTG boczne nosogardła — rzadziej, gdy fiberoskopia nie jest możliwa.
• Badanie słuchu przy podejrzeniu niedosłuchu.
• Badanie snu przy podejrzeniu bezdechu.
• Testy alergiczne — alergia daje podobne objawy i bywa współistniejąca.

Leczenie zachowawcze — sterydy donosowe i leczenie alergii — bywa skuteczne przy umiarkowanym przeroście i wtedy się od niego zaczyna.

Adenotomia, czyli chirurgiczne usunięcie migdałka, jest wskazana przy dużym przeroście z bezdechem, niedosłuchem lub nawracającymi zapaleniami ucha. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, trwa około 30 minut, zwykle wymaga jednodniowego pobytu w szpitalu. Powrót do normalnej aktywności zajmuje kilka dni, przez tydzień zaleca się dietę miękką i chłodną oraz unikanie wysiłku.

U dorosłych przerost migdałka gardłowego zdarza się rzadko i zawsze wymaga wykluczenia zmian rozrostowych.

Rola ortodonty — dlaczego zabieg to nie koniec

To najważniejsza informacja dla rodzica i zwykle nie pada na oddziale laryngologicznym.

Usunięcie migdałka usuwa przyczynę, ale nie cofa zmian, które zdążyły powstać. Zwężone podniebienie, zgryz otwarty i cofnięta żuchwa pozostaną. Utrwalony nawyk oddychania przez usta również.

Dlatego po adenotomii warto skonsultować dziecko z ortodontą. W zależności od wieku i zakresu zmian stosuje się:

• aparaty rozszerzające szczękę — najskuteczniejsze w okresie wzrostu, poszerzają podniebienie i poprawiają drożność nosa,
• płytkę przedsionkową — pomaga zamknąć usta i przywrócić oddychanie nosem,
• terapię miofunkcjonalną — ćwiczenia przywracające prawidłową pozycję języka i sposób połykania,
• współpracę z logopedą przy utrwalonych wadach wymowy,
• leczenie aparatem stałym w późniejszym wieku.

Wiek ma tu decydujące znaczenie. U dziecka w okresie wzrostu poszerzenie szczęki jest zabiegiem prostym i przewidywalnym. U nastolatka po zakończeniu wzrostu ten sam efekt wymaga znacznie bardziej złożonego leczenia, czasem chirurgicznego.

Pierwsza wizyta ortodontyczna zalecana jest około 6.–7. roku życia, a przy objawach oddychania ustami — wcześniej.

Od czego zależy koszt

Koszt konsultacji ortodontycznej i ewentualnego dalszego leczenia zależy od zakresu diagnostyki, wybranej metody postępowania oraz tego, czy konieczna jest współpraca z laryngologiem. Wycenę podamy w rejestracji lub podczas konsultacji, po ocenie zgryzu i sposobu oddychania dziecka.

Podsumowanie

• Migdałek gardłowy rośnie do 3.–5. roku życia i zwykle zanika do 7.–8.
• Przerost blokuje nos i zmusza do oddychania ustami.
• Skutkiem jest twarz adenoidalna, zwężenie szczęki i wady zgryzu.
• Bezdech senny u dziecka bywa mylony z ADHD.
• Rozpoznaje i operuje laryngolog; następstwa zgryzowe leczy ortodonta.
• Usunięcie migdałka nie cofa powstałych zmian — potrzebne jest osobne leczenie.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Gdzie znajduje się migdałek gardłowy?

W nosogardle, czyli w tylnej części jamy nosowej powyżej podniebienia miękkiego. Nie jest widoczny przy zwykłym zajrzeniu do gardła — ocenia go laryngolog fiberoskopem.

W jakim wieku migdałek gardłowy zanika?

Rośnie do około 3.–5. roku życia, potem stopniowo się zmniejsza i zwykle zanika do 7.–8. roku życia.

Jakie są objawy przerostu migdałka gardłowego?

Oddychanie przez usta, chrapanie, przewlekły katar, mowa nosowa, nawracające zapalenia ucha, niespokojny sen i poranne zmęczenie.

Czy przerost migdałka wpływa na zęby?

Tak. Oddychanie przez usta prowadzi do zwężenia szczęki, podniebienia gotyckiego, zgryzu otwartego lub krzyżowego oraz wad wymowy.

Czy po usunięciu migdałka zgryz sam się poprawi?

Nie. Zabieg usuwa przyczynę, ale powstałe zmiany zgryzowe wymagają leczenia ortodontycznego. Im wcześniej się je rozpocznie, tym prostsze.

Ile trwa rekonwalescencja po adenotomii?

Powrót do normalnej aktywności zajmuje zwykle kilka dni. Przez około tydzień zaleca się dietę miękką i chłodną oraz unikanie wysiłku fizycznego.

Kiedy zgłosić dziecko do ortodonty?

Pierwsza wizyta zalecana jest około 6.–7. roku życia, a przy objawach oddychania przez usta lub chrapaniu — wcześniej, nie czekając na wymianę uzębienia.

Na konsultację ortodontyczną dziecka, także po zabiegu usunięcia migdałka, zaprasza klinika stomatologiczna Aurident we Wrocławiu.

Artykuł ma charakter informacyjny. Rozpoznanie i leczenie przerostu migdałka gardłowego należy do laryngologa.

Przeczytaj również:

• Płytka przedsionkowa — czym jest i po co ją stosować
• Co to jest ortotropia? Na czym polega leczenie
• Kamienie migdałkowe — objawy i usuwanie